Технолошкиот гигант Google на 1 октомври ќе го лансира својот прв експериментален сателит опремен со чипови за вештачка интелигенција (АИ). Ова претставува прв конкретен чекор во рамките на амбициозниот проект Suncatcher, со кој компанијата истражува дали дата-центрите за вештачка интелигенција во иднина би можеле да работат директно од орбитата, напојувани од сончевата енергија.
Сателитот наречен MVP, кој е со големина на фрижидер, ќе биде лансиран со ракетата Falcon 9 на SpaceX од воената база Ванденберг во Калифорнија, објави New York Times. Лансирањето се случува неколку месеци пред првичниот план — Google првично најавуваше дека прототиповите развиени во соработка со Planet Labs ќе полетаат дури во почетокот на 2027 година.
Забрзувањето на процесот дојде откако Google инсистираше сателитот да стигне во орбитата уште оваа година, прифаќајки дополнителен ризик, изјави Ерик Стивенс, директор за системски инженеринг во Planet Labs. За да го скрати времето, Google ги вгради своите чипови во веќе подготвен сателит на Planet Labs — компанија во која и самиот има инвестирано.
Технолошки тест, а не комплетен дата-центар
Оваа мисија е првенствено технолошки тест. Сателитот MVP носи четири Google TPU (Tensor Processing Unit) чипови, кои заедно имаат пресметковна моќност споредлива со еден сервер во заемските дата-центри.
Соларните панели ќе обезбедуваат околу еден киловат енергија — количина што е доволна за работа на еден фенограф, но и за тестирање на функционалноста и издржливоста на хардверот во суровите услови на вселената. Сателитот, предвидено е да функционира околу една година и да одговара на едноставни АИ барања директно од орбитата.
Ладењето — најголемиот инженерски предизвик
Главната пречка за зачувување на стабилноста на хардверот во вселенскиот вакуум е одведувањето на топлината, бидејќи класичните вентилатори таму не функционираат. Google разви повеќеслоен систем кој ја спроведува топлината преку термо-материјали, алуминиум и бакар до специјална радијаторска плоча.
„Чиповите можат да работат околу 15 минути, по што автоматски се исклучуваат за да се оладат“, објасни Травис Билс, виш директор за управување со производи во проектот Suncatcher.
Google го објави проектот во ноември 2025 година. Билс тогаш истакна дека високите трошоци за лансирање историски беа најголема пречка, но трендовите покажуваат дека до средината на 2030-тите години цените би можеле драстично да паднат, правејќи ја работата на орбиталните дата-центри споредбена со онаа на Земјата.
Долгорочниот план на Google предвидува кластер од 81 сателит кои би летале во формација широка околу еден километар и би комуницирале преку ласерски (оптички) врски. Главниот извршен директор на Alphabet, Сундар Пичаи, изјави за Fox News:
„Крајната цел е еден ден да имаме дата-центри во вселената за да ја искористиме Сончевата енергија, која е сто трилиони пати поголема од сè што произведуваме денес на Земјата. Немам сомнеж дека за десеттина години ова ќе го сматраме за сосема нормален начин на градење дата-центри.“
Сепак, други раководители се поумерени. Џејмс Манјика, виш потпретседател за истражување во Google, го спореди проектот со раните денови на автопилотирани возила, додавајќи дека не очекуваат практично употреблив систем во следните неколку години.
Глобална трка за вселенска вештачка интелижеција
Причината за овој бран истражувања е сè поголемата енергетска глад на АИ моделите. Меѓународната агенција за енергија (IEA) проценува дека потрошувачката на електрична енергија во дата-центрите ќе се удвои до крајот на деценијата, достигнувајќи речиси 1.000 терават-часови.
Google не е единствениот играч во оваа трка:
– SpaceX побара дозвола од FCC за лансирање на милион сателити, а Илон Маск најавува орбитални АИ дата-центри за крајот на следната година.
– Starcloud, стартап поддржан од Nvidia, веќе испрати сателит со чип H100 во орбитата во ноември 2025 година.
– Blue Origin и Џеф Безос исто така предвидуваат префрлање на дата-центрите во вселената, но сметаат дека за тоа ќе бидат потребни децении.
Скептицизам и технички пречки
Сепак, индустријата е поделена. Мет Гарман, извршен директор на Amazon Web Services (AWS), е меѓу најголемите скептици: „Сè уште нема доволно ракети за милион сателити. Трошоците за испраќање товар во вселената се огромни и тоа едноставно во моментов не е исплатливо.“
Аналитичарите и научниците предупредуваат на бројни предизвици:
– Технички: Заштита од радијација, застарување на чиповите пред да се исплати лансирањето и брзината на пренос на податоци меѓу Земјата и орбитата.
– Еколошки: Потенцијално загадување на атмосферата и ризик за озонскиот обвивка при масовни лансирања и деорбитирања.
– Економски: Сем Алтман од OpenAI го нарече третирањето на орбитата како забиколување за енергетските потреби на АИ „смешно“.
И покрај скептицизмот, многу експерти сметаат дека правецот е логичен. Џеф Торнбург, поранешен инженер во SpaceX и извршен директор на Portal Space Systems, заклучува дека инженерите ќе ги најдат потребните решенија — прашањето е само колку време и ресурси ќе бидат потребни за тоа да стане реалност.
