Претседателката на Европската комисија, Урсула фон дер Лајен, денес ќе го одржи својот шести говор за состојбата на Унијата, што претставува можност да се изнесат клучните цели во време кога ЕУ се соочува со војни, екстремни климатски услови и политичка неизвесност.
Се очекува клучните теми да опфатат: прилагодување кон климатските промени, технолошка конкуренција со Кина и САД, зајакнување на одбранбената индустрија и реформа на миграциската политика. Иако содржината на говорот ќе се доработува до последниот момент, „Политико“ – повикувајќи се на разговори со повеќе од десетина анонимни европски функционери – даде преглед на најверојатните пораки.
Вештачка интелигенција
Вештачката интелигенција беше централна тема на состанокот на Комисијата во Тервурен претходно овој месец, каде што се подготвуваше содржината на говорот. На состанокот присуствуваше Џим Хагеман Снабе, претседател на управата на „Сименс“ и специјален советник на Комисијата за индустриска примена на вештачката интелигенција.
На посебен состанок на шефовите на кабинети – каде што приоритетите на поединечните ресори му беа претставени на Бјорн Зајберт, шефот на кабинетот на претседателката – дискусиите се фокусираа на тоа како да се дефинира влијанието на вештачката интелигенција врз пазарот на трудот.
Тимот на Урсула фон дер Лајен побара најнови податоци од релевантните оддели во врска со бројот на работни места што би можеле да се загубат или да се создадат поради ширењето на оваа технологија, според еден функционер запознаен со дискусиите.
Конкурентност
Две години по извештајот на поранешниот италијански премиер Марио Драги за начините за враќање на конкурентноста на континентот, Фон дер Лајен планира да направи преглед на напорите на нејзината Комисија за борба против економската стагнација преку намалување на бирократските пречки. Висок европски функционер наведува дека претседателката ќе зборува за „темелно расчистување“ на регулативите и воведување на принципот на едноставност во самиот процес на носење прописи. „Искрено, таа едноставно мора да го направи тоа“, додаде истиот извор.
Сепак, истите извори напоменуваат дека конкурентноста овој пат нема да биде главен фокус на говорот.
Клима
По летото одбележано со суши и големи шумски пожари низ Европа, прилагодувањето кон климатските промени ќе биде централен фокус на обраќањето. Ова беше и клучна тема на подготвителниот семинар на комесарите претходно овој месец.
Комисијата веќе работи на план за зајакнување на отпорноста на Европа кон климатските промени. Овој пакет мерки, кој се очекува кон крајот на октомври, веројатно ќе вклучува заеднички климатски сценарија што ги прикажуваат идните услови за кои земјите-членки мора да се подготват, како и редовни проценки на ризикот. Се очекува овие планови да бидат споменати во говорот, иако останува нејасно колку детали ќе открие претседателката.
Прашањето за климата е особено актуелно бидејќи Комисијата ја брани својата цел за намалување на емисиите до 2040 година, додека се соочува со зголемен притисок од индустријата и националните влади да се ограничат економските трошоци на зелената транзиција.
Комесарот за клима, Вопке Хоекстра, изјави за „Политико“ дека Комисијата има за цел планирањето на отпорноста да стане стандарден елемент и на европската и на националната политика. Тоа значи дека климатската отпорност би се земала предвид при секоја одлука поврзана со инвестиции во инфраструктура или со законодавство.
Еден официјален претставник додаде дека говорот може да опфати и теми како отпорност на недостиг на вода и циркуларна економија. Комесарот за земјоделство, Кристоф Хансен, исто така изрази надеж дека ќе се стави акцент на прилагодувањето кон климатските промени. „Мораме да направиме повеќе. Ја препознаваме потребата за ублажување на климатските промени, но прилагодувањето е подеднакво важно“, рече тој.
Трговија
Останува неизвесно дали Фон дер Лајен експлицитно ќе ја спомене Кина оваа година. Нејзината најава за истрага за кинеските субвенции за електрични возила за време на говорот во 2023 година го поттикна Пекинг да воведе контрамерки против европскиот извоз на свинско месо и коњак.
Според еден официјален претставник, овој пат нема да има такво сценарио и претседателката нема да најави нови истраги. Кина нема да биде централна тема, иако се очекува Фон дер Лајен да ја истакне потребата за побрза економска диверзификација и можеби да спомене нова алатка на Комисијата насочена кон таа цел.
Миграција
Говорот доаѓа кратко по кризата во Сеута, каде што влезот на десетици илјади мигранти на шпанска територија во текот на летото предизвика значителни политички тензии во рамките на Унијата.
Комесарот за миграција, Магнус Брунер, им претстави извештај на своите колеги за поуките извлечени од таа ситуација и беше единствениот комесар што одржа таква презентација на неодамнешниот семинар, дознава „Политико“. Во својот говор, Фон дер Лајен веројатно ќе повика на зајакнување на Фронтекс, агенцијата на ЕУ за гранична контрола. Ова вклучува план за повеќекратно зголемување на бројот на европски гранични и крајбрежни чувари – од сегашните 7.800 на 30.000. Според тројца официјални претставници, постојат и планови за проширување на овластувањата на Фронтекс, што би ѝ овозможило на агенцијата да дејствува во таканаречените „центри за враќање“ во трети земји.
Два извора наведоа дека Фон дер Лајен би можела да сигнализира можност за финансирање на граничната инфраструктура, вклучително и огради, од буџетот на ЕУ. Ова би претставувало значителна промена во тековната политика на Комисијата. Таа, исто така, би можела да предложи користење на средства од Унијата за да им се помогне на земјите-членки во финансирањето на центри за враќање на мигрантите лоцирани надвор од ЕУ.
Сепак, најконтроверзната идеја што се разгледува е воведувањето европска рамка за ситуации на екстремен миграциски притисок. Ова би овозможило привремена суспензија на одредени правила за азил и побрзо враќање на мигрантите. Сличен предлог неодамна беше претставен од грчкиот премиер Киријакос Мицотакис.
Одбрана
Се очекува одбраната и безбедноста да бидат една од централните теми на говорот, со оглед на тоа што претставувањето на Безбедносната стратегија е планирано за почетокот на октомври. Таа стратегија првично требаше да биде објавена по самитот на НАТО во Анкара, одржан во јули. Одложувањето поттикна шпекулации дека Фон дер Лајен ќе го искористи говорот за да ги претстави клучните елементи на документот.
Комисијата, исто така, подготвува ажурирана политика за Арктикот, која треба да биде претставена на 20 октомври под новото име – Стратегија за северното соседство и Арктикот. Фон дер Лајен неодамна се врати од Гренланд со пораката дека Европа сака „поактивно да се вклучи во случувањата на Арктикот“.
Бидејќи на говорот ќе присуствува канадскиот премиер Марк Карни, еден функционер на ЕУ смета дека Фон дер Лајен би можела да најави заедничка безбедносна иницијатива со Отава. „Безбедноста и одбраната се теми во кои таа најдобро се снаоѓа“, додаде изворот. Друг висок функционер истакна дека Фон дер Лајен е домаќин на Карни, а „добриот домаќин“ секогаш подготвува подароци, иако не можеше да прецизира за какви точно политички потези станува збор.
Социјални мрежи
Фон дер Лајен потврди дека ќе го искористи говорот за да ги претстави плановите за ограничувања на возраста за користење на социјалните мрежи, а законскиот предлог би можел да биде објавен истиот ден. Притоа, ќе треба да се разјаснат низа сложени прашања, вклучително и која ќе биде минималната старосна граница и дали на земјите-членки ќе им се дозволи сами да ги одредуваат своите правила. На министерската вечера во Даблин минатата недела, земјите не успеаја да се договорат за конкретна бројка, изјавија функционери за „Политико“.
Во понеделникот, „Политико“ објави дека Комисијата во четврток ќе претстави нов закон на ЕУ за заштита на децата („EU KIDS Act“). Предлогот има за цел да воспостави систем во кој пристапот до социјалните мрежи за деца под 15-годишна возраст би бил можен само под родителски надзор. Веројатно е дека Комисијата ќе ги прошири старосните ограничувања и на други услуги, како што се платформите за видеоигри и чет-ботовите со вештачка интелигенција.
„Не мораме да прифатиме детството да биде обликувано од алгоритми“, изјави Фон дер Лајен во четвртокот.
